Zarys historyczny

Nowicjat OO. Franciszkanów w Kalwarii przed 1982 r. istniał już dwa razy. Pierwszy okres istnienia przypada na lata 1822-1830 r., drugi raz to lata 1924-1926 r. O pierwszym okresie wiemy bardzo niewiele, gdyż dane te opierają się na zeznaniach O. K. Burdzińskiego z 1876 r. Wiemy, że był to nowicjat dla kleryków, a w archiwach znajdujemy o tym okresie dwie wzmianki, że w 1829 r. było 2 nowicjuszy, a w 1830 r. 3 nowicjuszy.1

W tym pierwszym okresie dokumenty wspominają o dwóch specjalnie wyznaczonych ojcach, odpowiedzialnych za kierowanie nowicjatem. W 1828 r. mistrzem nowicjatu był O. Jakub Komora, a w 1830 r. O. Antoni Kazimierz Marczewski.2 W drugim wspomnianym okresie 1924-1926 r. magistrem nowicjatu był O. Korneli Czupryk. Tym razem był to nowicjat dla kleryków i braci. W 1924/26 r. było w nowicjacie 11 kleryków i 2 braci, natomiast w 1926/27 r. zgłosiło się 36 kandydatów, którzy jednak po obłóczynach, czyli włożeniu stroju zakonnego wyjechali 22.X.1926 r. do Łagiewnik koło Łodzi, gdzie odbywali wspólny nowicjat z drugą prowincją franciszkanów w Polsce.3

Dnia 6.02.1981 r. klasztor w Kalwarii wystosował pismo do Urzędu Spraw Wyznań w Warszawie4, w którym podaje stan budynku kamienicy obok klasztoru, zbudowanego w 1907 r.5 tzw. Domu Pielgrzyma, nazywanego również Domem Pątnika6, w którym odbywał się już nowicjat w latach 1924-1926 r.7. Po wojnie stał się on bezprawnie własnością państwa. Już 30.04.1981 r. klasztor otrzymał z Warszawy pozytywną odpowiedź, że budynek należy do klasztoru8. Był on własnością kilku następujących po sobie właścicieli, należał między innymi do: Kuratorium w Przemyślu (10 miesięcy), do PGR Medyka (1 miesiąc), do Szpitala Zespolonego w Przemyślu, który to zrezygnował na rzecz Spółdzielni Produkcyjnej w Kalwarii Pacławskiej9.

Już na nadzwyczajnej kapitule prowincjalnej w Krakowie odbywającej się w dniach 19-22.06.1978 r., została przedstawiona propozycja otwarcia domu nowicjackiego w Prowincji, jednak większość opowiedziała się za utrzymaniem dotychczasowego stanu, tzn. wysyłania nowicjuszy do domu nowicjackiego w Smardzewicach - bratniej prowincji franciszkanów10. Jedyne, co budziło nadzieję w tej sprawie, to podjęcie uchwały, że w przypadku zaistnienia słusznych przyczyn, upoważnia się Radę Prowincjalną do zorganizowania domu nowicjackiego na terenie Prowincji11.
Wyraźne starania o powstanie nowicjatu w Kalwarii w 1981 r. podjął prowincjał O. Juliusz Synowiec. Nie było to łatwe, gdyż projekt ten, ze względu na swoją specyfikę, umiejscowienie oraz sytuację polityczną napotkał liczne trudności i miał wielu przeciwników, choć nie brakowało też osób, które podkreślały pozytywy umiejscowienia domu formacyjnego w Kalwarii Pacławskiej. Pod koniec tego roku prowincjał poprosił o opinię O. Grzegorza Srokę, ówczesnego gwardiana w Kalwarii Pacławskiej, odnośnie propozycji nowicjatu. Klasztor odpowiedział pozytywnie, a jako argumenty "za" wspomniał o dobrym dostępie do żywności, bliskiej odległości do lekarza w Huwnikach i w miarę dobrym dojeździe12.

Mimo tego całego zamieszania i coraz głośniejszych negatywnych opinii13, O. Juliusz potraktował sprawę przywrócenia nowicjatu w Kalwarii bardzo poważnie i konsekwentnie, bardzo często w swoich wizytacjach i pismach dawał dowód zrozumienia i aprobaty tej sprawie. W protokole powizytacyjnym z 04.11.1981 r., wyraził się o tym dziele jako szczególnie ważnym14.

Prowincjał nie mógł liczyć na większość głosów ojców kapitulnych w tej sprawie, dlatego skorzystał z przeprowadzenia sondażu wśród wszystkich braci w prowincji. Wysłał do 194 osób uprawnionych do głosowania listy z zapytaniem: "czy jesteś za stworzeniem nowicjatu w Kalwarii Pacławskiej?". Odesłano 155 odpowiedzi: za nowicjatem w Kalwarii było 82, przeciw 65, a wstrzymało się 8 osób15. Na podstawie tych wyników podjęto za zgodą generała Zakonu decyzję o erygowaniu w Kalwarii Pacławskiej nowicjatu, co uczynił prowincjał O. Juliusz Synowiec dekretem z 04.05.1982 r.16

Dekret był poparty również decyzją wojewody przemyskiego z 13.03.1982 r., na mocy której przekazano (a właściwie przywrócono) tzw. kamienicę na własność klasztorowi, wyłączając tę nieruchomość z własności państwowej. Własność ta obejmuje działkę nr 466/5 o pow. 0.28 ha wraz z jej składnikiem - I piętrowym, murowanym budynkiem17.